Οι λιβελούλες της Χίου

Οι λιβελούλες της Χίου


Εμφανίσεις: 2213

Χίος: Προορισμός για Λιβελούλες

του Mike Taylor

Στην Χίο ήδη έχουν εντοπιστεί 29 είδη λιβελούλας και πιθανολογείται ότι ζουν στον νησί μας αρκετά περισσότερα. Ανάμεσα σε αυτά και κάποια εξαιρετικά σπάνια και ενδιαφέροντα για τους παρατηρητές, κάτι που σύμφωνα με τους ειδικούς μπορεί να μετατρέψει την περιοχή της λιμνοδεξαμενής των Αρμολίων σε σημείο οικοτουριστικού ενδιαφέροντος για τους απανταχού λάτρεις του είδους.

Σημαντικές περιοχές της Χίου για τις Λιβελούλες

1. Λιμνοδεξαμενή Αρμολίων

Η αρδευτική δεξαμενή που βρίσκεται βόρεια του χωριού είναι η πιο πλούσια σε λιβελούλες τοποθεσία της Χίου, με 18 είδη να έχουν εντοπιστεί εκεί μέχρι σήμερα. Σχεδόν όλα τα είδη πιστεύεται ότι αναπαράγονται στην περιοχή, η οποία είναι ιδανική για κοντινή παρακολούθηση και φωτογράφηση λιβελούλας, καθώς πολλές από αυτές ίπτανται πάνω από τη λιμνοδεξαμενή. Η περιοχή αυτή, «ναός» της λιβελούλας, αποτελεί επίσης έναν σημαντικό πόλο έλξης για τα αποδημητικά πουλιά.

2. Έλος Μαρμάρου

Βρίσκεται στη νοτιοανατολική άκρη του παραθαλάσσιου οικισμού Μάρμαρο Καρδαμύλων και είναι ο πιο εκτεταμένος υγρότοπος γλυκού νερού που έχει απομένει στη Χίο. Πριν την αποστράγγιση του βάλτου στο Κοντάρι για την κατασκευή του αεροδρομίου στα νότια της πόλης της Χίου, το Κοντάρι ήταν πιθανότατα τόσο σημαντικό όσο είναι σήμερα το έλος στο Μάρμαρο. Το έλος Μαρμάρου έχει κηρυχθεί πρόσφατα ως περιοχή απόλυτης προστασίας με προεδρικό διάταγμα. Η τοποθεσία αυτή, της οποίας το έδαφος ενεργεί σαν ένα γιγάντιο σφουγγάρι, συνήθως πλημμυρίζει από τις βροχές του χειμώνα. Στο παρελθόν έχει καλλιεργηθεί κατά περιόδους, με συνέπεια τα πολλά κανάλια αποστράγγισης και οι τάφροι που έχουν κατασκευαστεί να δρουν ως καταφύγια για είδη της άγριας πανίδας, όπως λιβελoύλες, ζυγόπτερα, «ελικοπτεράκια» και υδρόβια σκαθάρια. Η παρακολούθησή όλων αυτών είναι εύκολη από δρόμους και μονοπάτια που διασχίζουν το έλος.

3. Ποταμός Μαλαγκιώτης

Ο ποταμός Μαλαγκιώτης είναι ο μεγαλύτερος ποταμός της Χίου με 15 χιλιόμετρα μήκος. Ξεκινά από τους δυτικούς πρόποδες του Πελιναίου στα βορειοανατολικά του χωριού Φυτά και τροφοδοτείται από χιόνια που λιώνουν, πηγές και εποχιακές βροχές. Στις αρχές της άνοιξης οι ορεινοί χείμαρροι κατεβάζουν νερό και γεμίζουν αρκετές γούβες οι οποίες κρατάνε νερό μέχρι το μεγαλύτερο μέρος του καλοκαιριού. Ο χείμαρρος μήκους 3 χλμ που διασχίζει το δρόμο ανάμεσα στα Φυτά και τη Σπαρτούντα, περίπου 1 χιλιόμετρο από την πηγή του Μαλαγκιώτη έχει ερευνηθεί εκτενώς για την ύπαρξη λιβελούλων. Καμία έρευνα για λιβελούλες δεν έχει γίνει στο κεντρικό τμήμα 5 χλμ του ποταμού από το συγγραφέα, ούτε είναι γνωστή κάποια άλλη μελέτη από άλλους ερευνητές. Ο Μαλαγκιώτης εκβάλει στην παραλία του Μάναγρου κοντά Λιμνιά, νότια της Βολισσού. Στα τελευταία 3 χλμ ο ποταμός γίνεται αρκετά πλατύς και στις αρχές της άνοιξης, συχνά, η διάσχισή του είναι δύσκολη εξαιτίας του βάθους και της έντονης ροής του. Κατά τα τέλη της άνοιξης και του καλοκαιριού, η ροή μειώνεται σημαντικά. Ωστόσο, ο καλαμιώνας που βρίσκεται στα τελευταία 100 μέτρα του ποταμού, εξακολουθεί να έχει ροή γλυκού νερού μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου.

4. Φαράγγι και ποτάμι Καμπιών

Το ποτάμι των Καμπιών έχει περίπου 5 χιλιόμετρα μήκος και αρχίζει ψηλά στην κοιλάδα που βρίσκεται δυτικά του χωριού Καμπιά. Κατεβαίνει απότομα με κατεύθυνση προς το βορρά μέσω ενός θεαματικού φαραγγιού και καταλήγει σε μια μόνιμη λιμνούλα με γλυκό νερό πολύ κοντά στην παραλία. Το ποτάμι έχει διαμορφώσει αρκετούς μικρούς καταρράκτες και βαθιές γούβες, μερικές από τις οποίες διατηρούν νερό όλο το χρόνο. Η πρόσβαση είναι πολύ εύκολη καθώς υπάρχει γνωστό μονοπάτι που προσελκύει τουρίστες, το οποίο εκτείνεται παράλληλα με το ποτάμι, ενώ οι μεγάλες ξύλινες γέφυρες επιτρέπουν τη διάσχιση του ποταμού καθόλη τη διάρκεια του έτους.

5. Έλος Λαγκάδας

Το έλος της Λαγκάδας διαφέρει από αυτό στο Μάρμαρο. Είναι μικρό σε μήκος και πολύ πυκνό. Ο ποταμός που το τροφοδοτεί, ξεκινάει από μια φυσική πηγή και έχει μόλις 1 χιλιόμετρο μήκος. Μέχρι την εκβολή του στη θάλασσα, ο ποταμός έχει μικρή κλίση, είναι μέσου πλάτους και ρέει με σχετικά σταθερό ρυθμό ακόμα και την άνοιξη και το καλοκαίρι.

6. Αγία Μαρκέλλα

Πίσω από την παραλία της Αγίας Μαρκέλλας, υπάρχει ένας μεγάλος καλαμιώνας και μια λιμνούλα με γλυκό νερό, στην οποία καταλήγει χείμαρρος που μεταφέρει νερό από τους λόφους βόρεια της παραλίας.

7. Λιμνούλα στα Κεραμεία

Βρίσκεται 9 χιλιόμετρα νότια της πόλης της Χίου, στην ανατολική ακτή του νησιού. Η μεγάλη γούβα βρίσκεται κοντά στο παλιό εργοστάσιο των Κεραμείων που παρήγαγε τούβλα και κεραμίδια μέχρι τη δεκαετία του 80. Η λιμνούλα, η οποία τροφοδοτείται από υπόγειες πηγές, δημιουργήθηκε αρχικά για να συγκεντρώνει νερό, το οποίο αναμειγνύονταν με άργιλο για την κατασκευή των τούβλων. Η περιοχή είναι περιφραγμένη εξαιτίας της επικινδυνότητας των ερειπωμένων κτιρίων του εργοστασίου. Στο νότιο τμήμα της παραλίας, κατά μήκος της ακτογραμμής, υπάρχουν αρκετές γούβες με υφάλμυρο νερό που τροφοδοτούνται και αυτές από πηγές. Η περιοχή αυτή έχει αξιοσημείωτους πληθυσμούς νυμφών και υδρόβιων σκαθαριών καθώς και σημαντικά είδη από Οδοντόγναθα.

8. Κάτω Φανά

Ο κόλπος στα Κάτω Φανά, στο κέντρο της νότιας ακτής του νησιού, είναι μια περιοχή πολύ πλούσιας βιοποικιλότητας. Η μεγάλη αμμώδης παραλία -πολύ ασφαλής για κολύμβηση- είναι παρθένα, καθώς δεν έχουν αναπτυχθεί κτήρια τριγύρω. Κοντά στην παραλία βρίσκεται μια σχετικά βαθιά λιμνοθάλασσα με υφάλμυρο νερό, που τροφοδοτείται από έναν χείμαρρο, η οποία διατηρεί νερό όλο το χρόνο. Πίσω από τη λιμνοθάλασσα υπάρχει μια μικρή αλυκή με αρκετές λιμνούλες -άλλες μόνιμες και άλλες όχι- με υφάλμυρο νερό, που οριοθετείται ανατολικά από έναν τάφρο αποστράγγισης με υφάλμυρο νερό.

9. Αλυκή Λιθίου

Κοντά στην παραλία στο Λιθί, στο κέντρο της δυτικής ακτής της Χίου, υπάρχει μια μεγάλη αλυκή. Η περιοχή αυτή έχει καλλιεργηθεί (κυρίως για σανό) τους τελευταίους αιώνες, ενώ κατά καιρούς έχουν γίνει διάφορες αναποτελεσματικές προσπάθειες για την αποστράγγισή της. Αποτέλεσμα των ενεργειών αυτών είναι η συγκέντρωση σήμερα αρκετών ειδών λιβελούλας στους τάφρους αποστράγγισης.

10. Λιμνοθάλασσα Κώμης

Στην παραλία της Κώμης υπάρχει μια λιμνοθάλασσα στην οποία καταλήγει ένας χείμαρρος. Καθόλη τη διάρκεια του χρόνου υπάρχει νερό τόσο στη λιμνοθάλασσα, όσο και στο πέρασμα με καλάμια που εκτείνεται για 100 περίπου εκατό μέτρα μέχρι την ακτή.

11. Παραλία Ελίντας

Στο κέντρο της δυτικής ακτής, βόρεια από το Λιθί, υπάρχει η Ελίντα, ένας απάνεμος κολπίσκος με καλαμιώνα στον οποίο καταλήγει ένας χείμαρρος. Δεδομένου ότι ο χείμαρρος αυτός πηγάζει από ένα μεγάλο βουνό στα βόρεια και το υπόστρωμα του εδάφους είναι αργιλώδες και αδιαπέραστο, υπάρχει τροφοδοσία νερού σχεδόν σε όλο το μήκος της παραλίας. Ο καλαμιώνας είναι μόνιμος και διατηρεί φρέσκο νερό, ακόμη και στο τέλος του καλοκαιριού.

12. Ορεινοί χείμαρροι στη Βορειοανατολική Χίο

Το λιώσιμο των χιονιών και οι πηγές του όρους Πελινναίο τροφοδοτούν αρκετούς χειμάρρους στη Βορειοανατολική Χίο. Η κάλυψη των αναγκών σε νερό του ανθρώπου από πηγές και γούβες χειμάρρων συνέβαλε στη δημιουργία αρχαίων οικισμών στο Ναγό, στο Γιόσωνα, στις Αμάδες, στο Βίκι και στη Σπαρτούντα. Καμία έρευνα για λιβελούλες δεν έχει γίνει στους χειμάρρους αυτούς από το συγγραφέα, ούτε είναι γνωστή κάποια άλλη μελέτη από άλλους ερευνητές.

13. Ορεινοί χείμαρροι στη Βορειοδυτική Χίο

Ανάλογες παρατηρήσεις όπως στην περίπτωση 12. Στη Βορειοδυτική Χίο βρίσκονται τα χωριά Χαλάνδρα, Νέα Ποταμιά, Αφροδίσια, Κέραμος, Αγιάσματα, Κουρούνια, Νενητούρια, Άγιο Γάλα, Παρπαρά και Πύραμα. Καμία έρευνα για λιβελούλες δεν έχει γίνει στους χειμάρρους αυτούς από το συγγραφέα, ούτε είναι γνωστή κάποια άλλη μελέτη από άλλους ερευνητές.

14. Μικροί εποχιακοί και μόνιμοι υδάτινοι φορείς

Στη Χίο υπάρχουν πολλοί υδάτινοι φορείς που παρουσιάζουν ενδιαφέρον για τους ερευνητές λιβελούλων. Τέτοιοι δημιουργούνται συχνά στο πλάι καινούργιων δρόμων που γειτνιάζουν με πηγές, καθώς η ροή του νερού εμποδίζεται από τα συμπαγή οδοστρώματα. Επιπλέον, φυσικές πηγές δημιουργούν γύρω τους μικρές λιμνούλες που συχνά χρησιμοποιούνται από βοσκούς για πότισμα των ζώων τους.

15. Συντριβάνια και στέρνες

Υπάρχουν πολλά διακοσμητικά συντριβάνια και στέρνες, κυρίως στην εύφορη πεδιάδα του Κάμπου, στα νότια της πόλης της Χίου. Πολλά από αυτά δημιουργήθηκαν το 15ο αιώνα από πλούσιους Βενετούς και Γενουάτες έμπορους. Ένα τυπικό παράδειγμα είναι η στέρνα, του ξενώνα Περλέα, η οποία περιέχει καλλωπιστικά φυτά και διάφορα είδη αναπαραγωγικών λιβελούλων.

16. Λιμνοδεξαμενή Ζυφιά

Στη λιμνοδεξαμενή του Ζυφιά έχει γίνει μια προκαταρκτική έρευνα τον Οκτώβριο του 2014 που έδειξε ότι πιθανώς εκεί συγκεντρώνονται αξιοσημείωτοι πληθυσμοί από διάφορα είδη λιβελούλων. Μια εκτενής έρευνα της περιοχής έχει προγραμματιστεί για την άνοιξη και το καλοκαίρι του 2015. Ο οικότοπος του Ζυφιά διαφέρει σημαντικά από αυτόν στα Αρμόλια. Η λιμνοδεξαμενή Αρμολίων έχει λασπώδη βυθό, λίγη χαμηλή βλάστηση και στάθμη υδάτων με μεγάλη εποχιακή διακύμανση, ενώ η λιμνοδεξαμενή του Ζυφιά έχει αμμώδη βυθό και χαλίκια, πλούσια χαμηλή βλάστηση, μεγάλα κίτρινα νούφαρα σε κάποια τμήματά της και ελάχιστη διακύμανση στα επίπεδα του νερού καθόλη τη διάρκεια του χρόνου. Η λιμνοδεξαμενή που έχει δημιουργηθεί εδώ και πολλά χρόνια, έχει περίπου το ίδιο μέγεθος με αυτή των Αρμολίων και μπορείτε να την προσεγγίσετε οδικώς από τον καινούργιο περιφερειακό του Ζυφιά, όπου υπάρχει δρόμος που επιτρέπει την πρόσβαση στην περιοχή γύρω από τη λιμνοδεξαμενή, εκτός από τον τοίχο του φράγματος.

Πηγή: www.aplotaria.gr

Βιβλιογραφία Mike Taylor, The Naturalist on Chios, Εκδόσεις Πελινναίο, Χίος, Ελλάδα, 2003.

 

Designed By Michalis Simiakakis